ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ ΤΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΟΜΑΧΟΥ ΟΠΛΑΡΧΗΓΟΥ ΓΚΟΝΟΥ ΓΙΩΤΑ

12 Φεβρουαρίου, 2019


gkonos-014-768x460 FB_IMG_1549806854046 FB_IMG_1549806865999

 

Η Ιστορική και Λαογραφική Εταιρεία Γιαννιτσών Ο ΦΙΛΙΠΠΟΣ, τιμώντας τη μνήμη του Μακεδονομάχου Οπλαρχηγού Γκόνου Γιώτα, συμμετείχε με μέλη του ΔΣ, στο τρισάγιο που έγινε στον τάφο του, στη Θεία λειτουργία και στο μνημόσυνο που ακολούθησε, στον Ιερό Ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου Γιαννιτσών- όπου ο Γ.Γ της εταιρείας κ. Βασίλης Πόπτσης εκφώνησε εξαιρετικό λόγο για τη δράση του Γκόνου Γιώτα και τον Μακεδονικό Αγώνα- και στην κατάθεση στεφάνων στην προτομή του, που βρίσκεται στην ομώνυμη πλατεία.

 

 

Πόπτσης Βασίλειος, Εκπαιδευτικός, Γενικός Γραμματέας της Ιστορικής και Λαογραφικής Εταιρείας Γιαννιτσών ο «ΦΙΛΙΠΠΟΣ»
ΓΚΟΝΟΣ ΓΙΩΤΑΣ 10/2/2019

Σεβαστοί πατέρες, κυρίες και κύριοι.

Εκατόν οκτώ χρόνια συμπληρώνονται φέτος από την Κυριακή της 13ης Φεβρουαρίου του 1911, όταν ένα τουρκικό φονικό βόλι, έκοψε τόσο πρόωρα το νήμα της ζωής του Γιαννιτσιώτη οπλαρχηγού και πρωτοπαλίκαρου του Βάλτου, Γκόνου Γιώτα. Άφησε την τελευταία του πνοή μέσα στο χώρο που ήταν γι’ αυτόν πολύ γνώριμος και αγαπητός, στα βαλτόνερα της Λίμνης, προδομένος από στενούς του συνεργάτες. Οι εφιάλτες είναι της μοίρας του έθνους μας φαίνεται να δίνουν το παρόν τους σε κάθε βήμα του στην ιστορία.

Έχουν προηγηθεί όμως για την περιοχή μας εκτός των πέντε αιώνων τουρκοκρατίας, σαράντα περίπου χρόνια μιας ιδιαίτερα δύσκολης και περίεργης κατάστασης. Διεξαγόταν ένας αγώνας μεταξύ Ελλήνων και Βουλγάρων σε έδαφος που κατείχε η Τουρκία. Οι Βούλγαροι με εκτός των συνόρων βοήθεια, υπόσχονταν χρήματα, δωρεάν μόρφωση των νέων και διαβεβαίωναν για τη δυνατότητα που είχαν να ελευθερώσουν τη Μακεδονία από τους Τούρκους. Οργανώθηκαν κινήματα που είχαν επαναστατικά και ελκυστικά συνθήματα όπως «Η ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΣΤΟΥΣ ΜΑΚΕΔΟΝΕΣ». Δημιουργήθηκαν βουλγαρικές επαναστατικές οργανώσεις όπως η V.M.R.O. των οποίων το κέντρο των αποφάσεων, της οικονομικής ενίσχυσης, του εκφοβισμού, του εξοπλισμού και της στελέχωσής των, βρισκόταν στη Σόφια.

Με τις διακηρύξεις τους, πλαισιωμένες με ψευδοκινήματα, (βλέπουμε αυτό του Ίλιντεν) με επεισόδια και βιαιοπραγίες εις βάρος Πατριαρχικών Χριστιανών, μεθόδευαν και επιδίωκαν η κάθε μια με τον τρόπο της, τη δημιουργία έκρυθμης κατάστασης στη Μακεδονία, ώστε να προκαλέσουν την επέμβαση των μεγάλων Ευρωπαϊκών Δυνάμεων, την αυτονόμηση της, Μακεδονίας και με την πρώτη ευκαιρία, την ενσωμάτωσή της στη Βουλγαρία, όπως έγινε με την Ανατολική Ρωμυλία και να ξαναβρεί την αίγλη της η Μεγάλη Βουλγαρία.

Πολλοί νέοι Μακεδόνες που ανυπομονούσαν να απαλλάξουν τον τόπο τους από τα δεινά της τουρκικής τυρρανίας, από την εξαθλίωση και τον καθημερινό εξευτελισμό, σπρωγμένοι από τον πόθο τους για ελευθερία, από την αγωνία τους για την τύχη της Μακεδονίας και επηρεασμένοι από τα δελεαστικά συνθήματα της εποχής, εντάχθηκαν στις οργανώσεις αυτές, ή κινήθηκαν αυτόνομα επανδρώνοντας δικές τους ομάδες.
Δεν άργησαν βέβαια να αντιληφθούν το παραπλανητικό περιεχόμενο των συνθημάτων και κυρίως τους απώτερους στόχους και επιδιώξεις του πανσλαβιστικού κινήματος για τη Μακεδονία καθώς και τις μεθόδους που χρησιμοποιούνταν για την επίτευξή τους. Έτσι οι περισσότεροι Μακεδόνες εγκατέλειψαν τις βουλγαρικές οργανώσεις αηδιασμένοι και αγανακτισμένοι και οργάνωσαν το δικό τους αντάρτικο, έχοντας απέναντί διπλό πλέον μέτωπο, διπλό εχθρό, την τυραννία του Τούρκου δυνάστη από τη μια και τα καταχθόνια σχέδια των Βούλγαρων κομιτατζήδων από την άλλη.

Έτσι ενώ η Σόφια κατηύθυνε την προσπάθεια εκβουλγαρισμού της Μακεδονίας, η Αθήνα παρέμενε σε αδράνεια και οι Έλληνες της Μακεδονίας είχαν αφεθεί στην τύχη τους, μη έχοντας όχι μόνο υλική βοήθεια, αλλά ούτε ηθική υποστήριξη. Είναι αλήθεια ότι η ελεύθερη Ελλάδα βρισκόταν ακόμη σε αδυναμία να βοηθήσει. Αντιμετωπίζοντας τις συνέπειες του ελληνοτουρκικού πολέμου το 1897, ήταν διστακτική να αναμιχθεί στη διαμάχη για τη Μακεδονία.

Η διστακτική στάση των Αθηνών, ανάγκασε τον Ελληνισμό της Μακεδονίας να αντιδράσει δυναμικά. Ο ενθουσιώδης και φλογερός πατριώτης, Μητροπολίτης Καστοριάς Γερμανός Καραβαγγέλης οργανώνει αντάρτικα σώματα με ντόπιους οπλαρχηγούς, με πρωτοπόρο τον γενναίο Μακεδόνα καπετάν Κώττα, έρχεται σε επαφή με τον Ίωνα Δραγούμη υποπρόξενο στο Μοναστήρι και τον Παύλο Μελά, οι οποίοι ανταποκρίνονται και του αποστέλλουν από το 1903, οπλισμό και εθελοντές κυρίως από Μάνη και Κρήτη. Ο ίδιος ο Παύλος Μελάς μαζί με δεκάδες νέους αξιωματικούς συμμετέχουν ενεργά στον αγώνα και δίνουν τη ζωή τους για τη Μακεδονία, μεταξύ αυτών ο Τέλος Αγαπηνός ή Τέλος Άγρας και ο Χρήστος Πραντούνας ή Καπετάν Καψάλης, που αγωνίζονται σκληρά στην ελώδη λίμνη των Γιαννιτσών, σημείο στρατηγικής σημασίας για τον έλεγχο των οδικών αρτηριών.

Ταυτόχρονα ο ελληνισμός επενδύει σε περισσότερα σχολεία και εκκλησίες, ιερείς και δασκάλους και δραστηριοποιείται στον πολιτιστικό τομέα, με ίδρυση σωματείων φιλεκπαιδευτικών, μορφωτικών, μουσικών. Η αφοσίωση του κλήρου στο Οικουμενικό Πατριαρχείο αποτελούσε στοιχείο συσπείρωσης του ελληνορθόδοξου ποιμνίου γύρω από την ελληνική ιδέα. Για τον λόγο αυτό το Οικουμενικό Πατριαρχείο τοποθετεί στη Μακεδονία φωτισμένους και δυναμικούς ιεράρχες, οι οποίοι με το θάρρος και το φρόνημά τους πέτυχαν να αντιστρέψουν το κλίμα. Ανάμεσά τους μερικές σημαντικές προσωπικότητες όπως ο Γερμανός Καραβαγγέλης στην Καστοριά, ο Χρυσόστομος στη Δράμα, μετέπειτα Μητροπολίτης Σμύρνης, ο Γρηγόριος στη Στρώμνιτσα, ο Στέφανος Δανιηλίδης της Έδεσσας.

Ο ρόλος των εκπαιδευτικών ήταν εξίσου σημαντικός με εκείνον των κληρικών. Η σταθερή λειτουργία σχολείων σε αμφισβητούμενες περιοχές ήταν ένδειξη ελληνικού φρονήματος και πρόκριμα για την τελική ελληνική επικράτηση.

Ήταν μια δουλειά μόνον για αφοσιωμένους πατριώτες. Νεαροί Μακεδόνες δάσκαλοι και δασκάλες βρέθηκαν στη γραμμή του πυρός. Αποτελούσαν εγγυημένους συνδέσμους και πληροφοριοδότες, ήταν τα πλέον κατάλληλα μέλη για τις εθνικές επιτροπές, με σημαντική επιρροή στις ελληνικές κοινότητες.

Ο αγώνας ήταν δύσκολος και είχε πολλά θύματα. Τουλάχιστον πεντακόσιοι ιερείς και δάσκαλοι σκοτώθηκαν και κρεμάστηκαν στις πλατείες των χωριών. Μεταξύ αυτών και πολλοί από τα μέρη μας.

Μέσα σ’ αυτή τη δίνη βρέθηκε από τα εφηβικά του χρόνια ο ασυμβίβαστος και ανυπότακτος Γκόνος Γιώτας. Κάτω από αυτές τις συνθήκες μετεστράφει κι αυτός, όταν χρειάσθηκε να αντιμετωπίσει μια ομάδα κομιτατζήδων στο Μοναστήρι του Αγίου Λουκά, όπου κατά τη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας απειλούσαν τον ιερέα και τους χωρικούς της περιοχής ώστε να εγκαταλείψουν το Πατριαρχείο να γίνουν Εξαρχικοί και να τελούν την Θεία Λειτουργία στα Βουλγαρικά. Βλέπετε οι δίγλωσσοι Έλληνες Μακεδόνες μπορεί στην καθημερινότητά τους να μιλούσαν το σλαβοφανές ιδίωμα, αλλά στην εκκλησία χρησιμοποιούσαν την ελληνική. Από τότε αναδεικνύεται φανατικός διώκτης τους. Με την αποφασιστικότητά του, τον εκρηκτικό του χαρακτήρα και τη δυναμική του παρουσία στη Λίμνη, οι κάτοικοι της περιοχής των Γιαννιτσών, του Ρουμλουκιού και της Γουμέννισας, που δεινοπαθούσαν από τις συχνές επιθέσεις του Αποστόλ Πετκώφ και άλλων κομιτατζίδων, ανακτούσαν το ηθικό τους και έβλεπαν στο πρόσωπό του ως τη μόνη τους ελπίδα, παρηγοριά και σωτηρία.

Βαθύτατα θεοσεβούμενος ο οπλαρχηγός, δεν άντεχε την αυθαιρεσία, την αδικία και την εκμετάλλευση. Παράλληλα διέθετε σπάνια σωματικά προσόντα για τα οποία δίκαια χαρακτηρίσθηκε ως «το στοιχειό του Βάλτου». Με τη γερή κράση και τον ατσάλινο οργανισμό του, ήταν απόλυτα εγκλιματισμένος στις βαριές κλιματολογικές συνθήκες της Λίμνης, όπου ούτε η υγρασία, ούτε οι θέρμες της τον ενοχλούσαν. Διακρινόταν για την εξυπνάδα, τη σύνεση και τη στρατηγικότητα στις αποφάσεις του, ενώ ήταν άριστος γνώστης του ιδιόμορφου και ανορθόδοξου πολέμου και της τακτικής των αιφνιδιασμών μέσα στον υδάτινο λαβύρινθο, αφού ήταν και ο μόνος που γνώριζε καλά τις πονηριές και τα τερτίπια των αντιπάλων.

Τα προσόντα του αυτά και κυρίως η πείρα του, αποδείχθηκαν σπουδαία προτερήματα για τη δράση του στη Λίμνη και πολύ σύντομα τον ανέδειξαν ως πρωταγωνιστή της. Ήταν πολύτιμος συμπολεμιστής, απαραίτητος σύμβουλος και οδηγός όλων των αρχηγών των ελληνικών ανταρτικών σωμάτων που έστελνε το αρχηγείο του Αγώνα στην περιοχή. Ο καπετάν Πετρίλος, ο Παπατζανετέας, ο Νικηφόρος, ο καπετάν Άγρας, υπολόγιζαν και προσέφευγαν στην πείρα, την τόλμη και την αντοχή του.

Ήταν τόση η αγάπη για την Μακεδονία, που δεν κατάφεραν να τον συγκρατήσουν ούτε οι περιορισμοί του επίσημου Ελληνικού κράτους στην Αθήνα. Κατάφερε να δραπετεύσει μαζί με τον Λάζο Δογιάμα και τους συνεργάτες του, για να ανέβει και πάλι στον Βάλτο, ώστε να συνεχίσει τον αγώνα που άφησε ανολοκλήρωτο.

Γκόνο Γιώτα, Γιαννιτσιώτη Μακεδονομάχε. Δεν τολμώ να συνεχίσω! Γνωρίζω ότι μαζί με τους άλλους συναγωνιστές σου, μας βλέπεις και μας ακούς. Πόσο ντρέπομαι! Πώς να σηκώσω το βλέμμα μου; Δώσαμε το όνομα της Μακεδονίας και όλα τα παρελκόμενα, χάριν της ειρήνης και της ευημερίας της περιοχής μας είπαν! Δώσαμε το δικαίωμα και στους Σλάβους να λέγονται Μακεδόνες.

Έχουν τώρα στα χέρια τους την χρυσή πιστωτική κάρτα για να κάνουν αναλήψεις όσες θέλουν από την μεγάλη τράπεζα της Ιστορίας, που τόσο κόπο κάνατε και τόσο αίμα θυσιάσατε για να την φτιάξετε!

Επειδή 120 ανιστόρητοι, αδιάφοροι ή ιδιοτελείς ίσως λαοί στον κόσμο, τους αναγνώρισαν λένε ως Μακεδόνες!

Επειδή,……. Επειδή,…….. επειδή,…. δικαιολογίες.

Επειδή δεν αγωνισθήκαμε όσο και όπως έπρεπε χρόνια τώρα για να αποτρέψουμε τις εξελίξεις, Γκόνο Γιώτα σου ζητούμε ταπεινά συγνώμη και σου υποσχόμαστε ότι θα τα καταφέρουμε, για να έχουμε τη δυνατότητα να σε ξαναντικρύσουμε κατάματα.

Εμείς όμως τώρα οι σύγχρονοί τους, ας αναλογιστούμε το παράδειγμα του Γκόνου Γιώτα και των υπολοίπων που θυσίασαν τη ζωή τους για το υπέρτατο αγαθό της ελευθερίας και ας προσπαθήσουμε να αντιληφθούμε το πρότυπο που μας μεταλαμπαδεύουν με τον ηρωισμό τους για το πώς κάτι που φαίνεται και είναι ανυπέρβλητο και σχεδόν αδύνατο μπορεί να κατακτηθεί. Είναι σημαντικό να διδαχτούμε πως η πίστη στον Κύριο, η θέληση και η αφοσίωση στα ιδανικά της πατρίδας, αναμετρούνται και υπερνικούν εμπόδια και προβλήματα. Οι προκλήσεις είναι μπροστά μας.

Αιωνία η μνήμη όλων των Ελλήνων που έδωσαν τη ζωή τους στο Μακεδονικό Αγώνα. Κύριε Ιησού Χριστέ, Ελέησε την Ελλάδα μας.

Κατηγορία: Μακεδονικό ΖήτημαΤα νέα της Εταιρείας

© 2007 - 2019 Ιστορική και Λαογραφική Εταιρεία Γιαννιτσών "Ο Φίλιππος"
Διεύθυνση: Δημάρχου Στάμκου 1 58100 Γιαννιτσά, Τηλέφωνο: 2382083684, email: filippos@fileg.gr