Το Ανοικτό Λαϊκό Πανεπιστήμιο Γιαννιτσών, ένας θεσμός που διαρκεί αρκετά χρόνια στην πόλη μας, συνεχίζει και παράγει ιστορικό και όχι μόνον, έργο αναβαθμίζει την ποιότητα ζωής των συμπολιτών μας και σε συνεργασία με τον Δήμο Πέλλας δίνει μια άλλην διάσταση στα πολιτιστικά και επιστημονικά πράγματα του τόπου μας. Η Ιστορική και Λαογραφική Εταιρεία Γιαννιτσών ‘’Ο Φίλιππος’’ αυτή την φορά είχε ως εκλεκτό προσκεκλημένο της τον κ. Βασίλειο Νικόλτσιο, συνταγματάρχη εν αποστρατεία, φαρμακοποιό, δ/ντή του φαρμακευτικού μουσείου, συλλέκτη και συγγραφέα.

Το θέμα που ανέπτυξε ο εξαίρετος αναλυτής κι ανάλυσε εμπεριστατωμένα το Σάββατο 25-4-2026 στην βόρεια αίθουσα του Πνευματικού Κέντρου Γιαννιτσών είχε τον τίτλο: ‘’Ρούπελ. Το οχυρό της αντίστασης, του ηρωισμού, της μνήμης’’. Η όλη παρουσίαση ξεκίνησε με ένα πολύ ενδιαφέρον δικό του μικρό βίντεο διάρκειας 7 λεπτών όπου ξετυλίχθηκε συνοπτικά όλο το ιστορικό της ηρωικής μάχης των οχυρών.

Η μακρά διαδικασία για την κατασκευή τους ξεκίνησε ήδη από το 1914, παραμονές της έκρηξης του Πρώτου Παγκόσμιου Πόλεμου ως αμυντική ενέργεια απέναντι στην Βουλγαρική απειλή. Τα έργα, όμως, δεν προχώρησαν. Από το 1936 έγινε επανεκκίνηση του οχυρωματικού συμπλέγματος αυτή την φορά σε πιο οργανωμένο και συστηματικό πλαίσιο. Από τα 497 χλμ. της Ελληνοβουλγαρικής μεθόριου αποφασίστηκε να οχυρωθούν τα 215 χλμ. Όλα κύλισαν βάση προσεγμένου σχεδιαγράμματος. Το δρομολόγιο Αθήνας-Θεσσαλονίκης-Σόφιας άλλαξε διαδρομή, ώστε να βρίσκεται μακριά από τους χώρους όπου γινόταν τα έργα. Συγκροτήθηκε 2μελής επιτροπή αξιωματικών του μηχανικού που επισκέφτηκε την περίφημη γραμμή Μαζινώ στα Γαλλογερμανικά σύνορα και την μελέτησε εμβριθώς, αλλά το αποτέλεσμα κατασκευασμένο από ελληνικά χέρια θεωρήθηκε, τελικά, καλύτερο! Το μήκος καταφυγίων ήταν 1849 μέτρα, σχεδόν μια ολόκληρη πόλη! Οι πολλές και δαιδαλώδεις στοές έφτασαν τα 4250 μ. Ο φωτισμός επιτυγχάνονταν είτε με φυσικό τρόπο είτε με ειδικές λάμπες πετρελαίου ή φαναράκια όπως τα αποκαλούσαν. Το έργο το ανέλαβαν τεχνικές εταιρείες και όχι ο στρατός, λόγω έλλειψης επαρκούς τεχνογνωσίας. Τα σημειωθεί ότι εξαιτίας της έκρηξης του Ελληνοϊταλικού και κατόπιν του Ελληνογερμανικού πόλεμου του 1940-41 αυτές οι εταιρίες δεν εξοφλήθηκαν εξολοκλήρου οικονομικά. Τα τεχνικά σχέδια ανέλαβε να εκπονήσει το Μετσόβειο Πολυτεχνείο. Από τα πρωτογενή υλικά ήταν και η θηραϊκή γη, που θεωρείται από τα καλύτερα λόγω ισχυρής συνδετικής ικανότητας στο σκυρόδεμα. Να σημειωθεί ότι ο εξοπλισμός, τα αντιαρματικά όπλα, τα αντιαεροπορικά, οι όλμοι κ.ά. ήταν Γερμανικής προέλευσης. Οι Γερμανοί πρόσφεραν/πουλούσαν πολεμικό υλικό σε αντάλλαγμα νικέλιο που τους χορηγούσε η χώρα μας. Οι Βρετανοί σε κάποια φάση δεν μας επέτρεψαν να χορηγούμε νικέλιο κι έτσι οι Γερμανοί σταμάτησαν τις πωλήσεις οπλισμού.

Εξίσου ενδιαφέρον παρουσιάζουν κι άλλες λεπτομέρειες. Οι εργάτες που κλήθηκαν στις κατασκευές, είχαν καλύτερες αμοιβές από ό,τι σε άλλες εργασίες και πάντα πληρώνονταν στην ώρα τους. Οι καταγωγή τους ήταν από την Νότια Ελλάδα και τα νησιά. Το πλοίο που τους μετέφερε άραζε στο λιμάνι της Αμφίπολης και από εκεί με άκρα μυστικότητα επάνω σε αρκούντως καμουφλαρισμένα καμιόνια, και δίχως να γνωρίζουν την διαδρομή, μεταφέρονταν στην μεθόριο στους χώρους εργασίας. Εκεί δούλευαν με ιδιαίτερη προσοχή κρατώντας στα χέρια κασμάδες, φτυάρια και αξίνες. Τα δε χώματα εκσκαφής τα πετούσαν σε κρυφά ή απόμερα σημεία. Οι εργασίες γινόταν χειμώνα στα υπόγεια για λόγους προφύλαξης από το κρύο και τέλη άνοιξης και καλοκαίρι στην επιφάνεια. Σε συνδυασμό με την φυσική κάλυψη του εδάφους από δένδρα, θάμνους κλπ παρέχονταν έτσι προστασία από παρακολούθηση από την μεριά των Βούλγαρων που καιροφυλακτούσαν να εισβάλουν στην Μακεδονία και Θράκη. Μέσα στα οχυρά στον κάθε θάλαμο διαβίωναν 8-20 άτομα σε διπλά κρεβάτια. Πέρα από τα μικρά φυλάκια, σημεία σκόπευσης, τοποθέτησης όπλων κλπ. υπήρχε οργανωμένη επιμελητεία, αποθήκες πυρομαχικών, ιματισμού, τροφίμων και εξοπλισμού, κουζίνα, χώροι υποτυπώδους υγιεινής, ιατρείο με φαρμακείο και μικρό νοσοκομείο κ.ά. Να σημειωθεί ότι το καθεστώς, σωστά ενεργώντας, δεν δημοσίευσε από τις εγκαταστάσεις παρά μόνον 4 -κι αυτές επιλεγμένες- φωτογραφίες!

Ήδη η ναζιστική Γερμανία προετοίμαζε την επίθεσή της στην Ελλάδα από τον Νοέμβριο του 1940 μετά τις πρώτες αποτυχίες των Ιταλών στα βουνά της Βόρειας Ηπείρου. Το σχέδιο ‘’Μαρίτα’’ προέβλεπε. μέσω Γιουγκοσλαβίας, στρατιωτική κάθοδο στην Ελλάδα. Οι ηρωικοί υπερασπιστές των οχυρών, Μακεδόνες αλλά και από άλλες περιοχές της υπόλοιπης Ελλάδας, διέθεταν υψηλό φρόνημα, ήταν σωστά εκπαιδευμένοι και είχαν πλήρη συνείδηση της εθνικής αποστολής τους. Υπήρχε απόλυτος καταμερισμός στις υποχρεώσεις τους και όλοι γνώριζαν σωστά το αντικείμενό τους. Ο οπλισμός τους προερχόταν και από τον Μικρασιατικό απελευθερωτικό πόλεμο. Αυτή η σειρά των οχυρών Νυμφαίο, Εχίνο, Ιστίμπεη, Παλιουριώνες, Λίσσε, Ρούπελ κ.ά. γνωστά στην ιστορία και ως γραμμή ‘’Μεταξά’’ θεωρήθηκαν ανώτερα της γραμμής ‘’Μαζινώ’’ και ισάξια της γραμμής ‘’Ζίγκφριντ’’.

Η άμυνα στα οχυρά προβλεπόταν ότι θα διαρκούσε μέχρι 15 ημέρες. Στις 6 Απρίλιου 1941 οι Γερμανοί, συνεπικουρούμενοι και από Βούλγαρους εισβολείς ξεκινάνε λυσσώδεις επιθέσεις. Οι Έλληνες στρατιώτες συντονισμένοι αμύνονται σθεναρά του πάτριου εδάφους. 1000 περίπου πολεμικά αεροπλάνα υπερίπτανται στην εμπόλεμη περιοχή και πολλά από αυτά βομβαρδίζουν ανηλεώς την ελληνική πλευρά. Η αντίσταση και ο ηρωισμός που επέδειξαν οι στρατιώτες μας ήταν απερίγραπτος. Οι επιθέσεις διαδέχονται η μια την άλλη. Μέχρι και βάρκες ποταμών χρησιμοποίησαν! Έρχονται επιπλέον ενισχύσεις στην μεριά των Γερμανών καθώς και επίλεκτες ειδικές δυνάμεις, αλλά όλες οι προσπάθειές τους αποκρούονται. Οι αντεπιθέσεις των Ελλήνων, η τόλμη τους καθώς και τα εύστοχα πυρά αποδεκατίζουν τους αντιπάλους και τους τρέπουν σε υποχώρηση. 4 αεροπλάνα καταρρίπτονται και 500 περίπου Γερμανοί στρατιώτες και αξιωματικοί κείτονται νεκροί. Οι απώλειες των Ελλήνων είναι 11-14 άτομα κι ελάχιστοι τραυματίες. Σε πρόταση των Γερμανών για παράδοση απαντάει ο γενναίος διοικητής Γεώργιος Δουράτσος: ‘’Τα οχυρά δεν παραδίδονται, καταλαμβάνονται!’’.

Οι αμυντικές γραμμές μας παραμένουν απόρθητες για 4 ημέρες. Οι Γερμανοί βρίσκονται σε αδιέξοδο. Αργά το μεσημέρι, όμως, έρχεται τηλεγράφημα από Θεσσαλονίκη. Δυστυχώς οι Γερμανοί, πέρασαν τα σύνορα και μέσω της κοιλάδας του Αξιού ποταμού βρίσκονται κατακτητές της Κεντρικής Μακεδονίας. Το μέτωπο ‘’έσπασε’’ και κάθε αντίσταση είναι πλέον μάταιη! Με δάκρυα στα μάτια οι νικητές υπερασπιστές αποδέχονται την παράδοση των οχυρών σε Ανατολική Μακεδονία και Θράκη. Οι αντίπαλοί Γερμανοί στρατιωτικοί τους αντιμετωπίζουν ιπποτικά. Αναγνωρίζουν την απίστευτη γενναιότητα που επέδειξαν καθώς και την αγάπη για την πατρίδα τους. Συγκινούνται θετικά από το θέαμα των τραυματισμένων Γερμανών στρατιωτών που νοσηλευόταν στο ελληνικό μικρό νοσοκομείο-αναρρωτήριο, όπου τους είχαμε περιθάλψει με ιδιαίτερη φροντίδα ως αιχμαλώτων πολέμου ! Ο ίδιος ο Αδόλφος Χίτλερ επαινεί την γενναιότητά των υπερασπιστών και έτσι επιτρέπεται οι αγέρωχοι στρατιώτες μας να αποχωρήσουν υπερήφανοι και δε οι αξιωματικοί να κρατήσουν το ξίφος τους. Οι τελευταίοι οπλίτες μας αποχωρούν από τα οχυρά και οι ‘’νικητές’’ Γερμανοί στέκονται μπροστά τους σε στάση προσοχής! Η Ελληνική σημαία υποστέλλεται και η Γερμανική Ναζιστική ανεβαίνει στον ιστό μόνο μετά την αποχώρηση του τελευταίου Έλληνα στρατιώτη. Αξιοσημείωτο ήταν το γεγονός ότι μετά την παράδοση των οχυρών στους Γερμανούς ομάδες Βουλγάρων λεηλάτησαν τα τρόφιμα, τον εξοπλισμό, τα εξαρτήματα, το υλικό κλπ. που υπήρχε μέσα στις οχυρωματικές εγκαταστάσεις!

Η πολύ επιτυχημένη εκδήλωση του Α.Λ.Π. έκλεισε με ερωτήσεις που τέθηκαν από το κοινό καθώς και από μια ουσιαστική αλλά και καίρια παρέμβαση του πρόεδρου της Ιστορικής και Λαογραφικής Εταιρείας Γιαννιτσών κ. Κωνσταντίνου Κάμτση ο οποίος συνεχάρη τον ομιλητή για το περιεχόμενο και την εξαιρετική παρουσίασή του, προσθέτοντας ότι αυτή η ένδοξη μάχη συγκαταλέγεται στην εποποιΐα του ελληνικού γένους και συμπληρώνει επαξίως την σειρά των μαχών στα Γιαννιτσά, στο μακεδονικό μέτωπο, στα βουνά της Πίνδου, στην Κρήτη, στα βουνά της ελεύθερης Ελλάδας κλπ. Η δε γενναιότητα που επέδειξαν οι Έλληνες είναι σύνθεση υψηλού αγωνιστικού φρονήματος, θυσιαστικής αγάπης, αλληλεγγύης και πάθους για ελευθερία, ανεξαρτησία και εθνική ακεραιότητα.

Σε ένα καθόλα συγκινητικό κλίμα ο συγγραφέας δώρισε στην βιβλιοθήκη της Ι.Λ.Ε.Γ. ένα εξαιρετικό δικό του βιβλίο με τίτλο: ‘’ Ρούπελ, το οχυρό της Αντίστασης, της Αξιοπρέπειας, του Ηρωισμού’’, βραβευμένο από την Ακαδημία Αθηνών, λαμβάνοντας από τον πρόεδρο ως αναμνηστικά, βιβλία κι εκδόσεις της Εταιρείας.

Παρόντες στην εκδήλωση, εκτός των άλλων ήταν και οι βουλευτές του νομού μας κ. Καρασμάνης Γεώργιος και κα Τζάκρη Θεοδώρα καθώς και ο κ. Δόντσιος Γεώργιος αντιπρόεδρος Κεντρικής Μακεδονίας της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Πολιτιστικών Συλλόγων Μακεδονίας.

Η βιντεοσκόπηση της εκδήλωσης και η σχετική ηλεκτρονική επεξεργασία έγινε από τον κ. Γεώργιο Γρηγοριάδη, μέλος Δ.Σ. της Ι.Λ.Ε. Γιαννιτσών ‘’Ο Φίλιππος’’.

Συντονισμός εκδήλωσης, παρουσίαση, κείμενο: Λάζαρος Η. Κενανίδης, εκπαιδευτικός, διδάκτορας. ΑΠΘ, υπεύθυνος Α.Λ.Π. και μέλος Δ.Σ. της Ι.Λ.Ε. Γιαννιτσών ‘’Ο Φίλιππος’’.