Σε μια πολύ όμορφη εκδήλωση παρευρεθήκαμε το απόγευμα της Τετάρτης 18 Φεβρουαρίου 2026 στην φιλόξενη Αίθουσα του Δημοτικού Συμβούλιου του Δήμου Πέλλας. Η γόνιμη συνεργασία μεταξύ της Ιστορικής και Λαογραφικής Εταιρείας Γιαννιτσών «Ο Φίλιππος» και του Δήμου Πέλλας στα πλαίσια του Ανοικτού Λαϊκού Πανεπιστήμιου Γιαννιτσών επικεντρώθηκε αυτή την φορά στην παρουσίαση ενός πολύ ενδιαφέροντος βιβλίου με τίτλο: ‘’Τα μυστικά του Βάλτου ….αλλιώς… Ο Μακεδονικός Αγώνας στην Λίμνη των Γιαννιτσών και στο Ρουμλούκι-Καμπανία (1901-1908) ’’.

Πολλοί ήταν οι συμπολίτες-σσες μας που έσπευσαν και έδωσαν το παρόν σε αυτήν την βιβλιοπαρουσίαση. Ανάμεσά τους ήταν ο δήμαρχος της πόλης κ. Φουντουκίδης Ευστάθιος, ο αντιδήμαρχος Κοινωνικής πολιτικής κ. Αλμπανίδης Γεώργιος, ο αντιδήμαρχος Δ.Ε. Γιαννιτσών κ. Αδαμάκης Αθανάσιος, ο κ. Γιουματζίδης Δημήτριος πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας πολιτιστικών συλλόγων Μακεδόνων κ.ά.

Ο συγγραφέας του πολυσέλιδου βιβλίου κ. Γιάννης Μοσχόπουλος με καταγωγή από Αλεξάνδρεια Ημαθίας και Γιαννιτσά, νομικός στην ιδιότητα εντρύφησε με υπομονή και επιμονή σε διάφορα και ποικίλα αρχεία, αξιόπιστες πηγές, ιστορικούς, λογοτέχνες και αφηγητές. Μελέτησε, ερεύνησε κι αποτύπωσε στο χαρτί μια πολύ σημαντική περίοδο της νεότερης ιστορίας της χώρας μας. Ο Μόδης, ο Βακαλόπουλος, ο Αναστόπουλος, η Πηνελόπη Δέλτα, ο Duglas Dakin και άλλοι συγγραφείς μελετήθηκαν εμβριθώς. Ο Μακεδονικός Αγώνας ενάντια στους Οθωμανοτούρκους κατακτητές της Μακεδονίας μας -και όχι μόνον-και στους Βούλγαρους κομιτατζήδες νοηματοδότησε ιστορικά, θρησκευτικά και πολιτιστικά και ένα ολόκληρο λαό.

Την άψογη βιβλιοκριτική την έκανε ο κ. Ιωάννης Παπαλαζάρου εκπαιδευτικός και συγγραφέας, ένας άοκνος εργάτης του λόγου και της πένας μιλώντας τεκμηριωμένα και εμπεριστατωμένα. Στο εν λόγω βιβλίο ο κύριος χώρος δράσης αφιερώνεται στις διενέξεις και στις προστριβές μεταξύ Ελλήνων και Βουλγάρων πολλές από τις οποίες εξελίχθηκαν σε ένοπλες αιματηρές συγκρούσεις που έλαβαν χώρα στην Λίμνη ή Βάλτο των Γιαννιτσών καθώς και στην γύρω περιοχή. Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στην γεωγραφική περιφέρεια που όλοι την γνωρίζουν ως Ρουμλούκι=Ελληνότοπος. Είναι μια αρκετά μεγάλη έκταση γης που εκτείνεται μεταξύ των σημερινών νομών Πέλλας-Ημαθίας και Δυτικής πεδιάδας της Θεσσαλονίκης. Ονομασίες χωριών και τοποθεσιών που υπήρχαν παλαιότερα με άλλο όνομα σήμερα είναι γνωστές ως: Γιδάς (Αλεξάνδρεια), Μακροχώρι, Επισκοπή, Άγιος Γεώργιος, Χαλάστρα, Άδενδρο, Κύμινα, Νέα Χαλκηδώνα, Σίνδος κ.ά.

Να σημειωθεί ότι το Ελλαδικό κράτος, και ουσιαστικά μιλάμε για την μικρή, εδαφικά, Ελλάδα νότια των Τεμπών, έδειχνε μια περίεργη κι ανεξήγητη-εν πολλοίς-αδιαφορία για τα ζητήματα της Μακεδονίας, Θράκης, Ηπείρου, νησιών, Μικράς Ασίας κτλ. Ο λόγος έχει να κάνει κυρίως με την δυσμενή εξέλιξη του ατυχούς ελληνοτουρκικού πολέμου του 1897 καθώς και την ασφυκτικό οικονομικό έλεγχο και την πολιτική των δανειστών από άλλες Δυτικές-κατά κύριο λόγο- χώρες. Ωστόσο η ψυχή και το φρόνημα των ντόπιων Μακεδόνων διατηρήθηκε ακμαίο χάρη στο έργο και την δράση του ήρωα Παύλου Μελά και των ένθερμων συνεργατών του.

Ο αγώνας στον βάλτο των Γιαννιτσών και γύρω από αυτόν ήταν σκληρός κι αδυσώπητος. Πέρα από τον εχθρό οι αγωνιστές της ελευθερίας είχαν να αντιμετωπίσουν δυσμενέστατες συνθήκες όπως το βαρύ κλίμα, την αφόρητη υγρασία, τις ασθένειες, τα κουνούπια, τα φίδια, τις βδέλλες κ.ά. όλα αυτά συνετέλεσαν ώστε η εκεί διαβίωσή τους να είναι αφόρητη. Πολλοί αντάρτες μην αντέχοντας τις κακουχίες και τις αρρώστιες ή έχαναν την ζωή τους ή αναγκάζοντας μετά την παρέλευση λίγων μηνών να μετακινηθούν σε άλλες τοποθεσίες ή στην Νότια Ελλάδα για ανάρρωση. Ο ντόπιος αγωνιστής των Γιαννιτσών ο περίφημος Μακεδομομάχος Οπλαρχηγός Γκόνος Γιώτας, το «στοιχειό του βάλτου» όπως τον αποκαλούσαν με την αποφασιστικότητα, το θάρρος και την σιδερένια κράση του παρέμεινε σταθερός κι ακλόνητος και αγωνίστηκε καθ’ όλη τη διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα εναντίον των Βουλγάρων και αναπτέρωνε το ηθικό των γηγενών Μακεδόνων.

Ο Μακεδονικός Αγώνας είχε και άλλες παραμέτρους όπως τα ψευδώνυμα που χρησιμοποιούσαν οι ήρωες αγωνιστές μεταξύ τους όπως ο Σαράντος Αγαπηνός ως Τέλος Άγρας ή και Τελίδης, ο Ιωάννης Δεμέστιχας ως καπετάν Νικηφόρος, ο Χρήστος Πραντούνας ως Καπετάν Καψάλης κ.ά. Για πόλεις και περιοχές χρησιμοποιούνταν συνθηματικές λέξεις όπως η Νάουσα ως Φλωρεντία, η Βέροια ως Βιργινία ή Τρίπολη, η Ελλάδα ως Ελλήσποντος, η λίμνη των Γιαννιτσών ως Γενεύη, ο Βάλτος ως Κωπαϊδα, το όρος Όλυμπος ως Ολυμπία κ.ά. Επίσης χρησιμοποιούσαν κι άλλες λέξεις όπως για τους πολεμιστές ως ποίμνιο, για αξιωματικούς ως διδάσκαλοι, για υπαξιωματικούς ως υποδιδάσκαλοι, για βάσεις πολεμικών ενεργειών ως σχολεία, για αντάρτες ως μαθητές, για τουφέκια ως ευρωπαϊκές ράβδους κτλ.

Οι συνθήκες διαβίωσης στην ευρύτερη ήταν εξαιρετικά δύσκολες και επίφοβες. Ο ανορθόδοξος πόλεμος και αυτή η ακραία αντιπαράθεση σαφώς και είχε πολλά θύματα και ανάμεσα στον άμαχο πληθυσμό. Δεν ήταν λίγοι αυτοί που τρομοκρατημένοι από την βουλγαρική πίεση, τις απειλές και τους φόνους είχαν σκύψει το κεφάλι κι αναγκάζονταν να κάνουν επώδυνους συμβιβασμούς.

Ο συγγραφέας του βιβλίου δίνοντας τον καλύτερο εαυτό του και βαθιά συγκινημένος από την όλη προσπάθεια που κατέβαλε, παρουσίασε μικρά αποσπάσματα από το έργο του και μαζί με τον κ. Μάριο Χατζηδήμου, φιλόλογο και μέλος του Δ.Σ. της Ι.Λ.Ε.Γ. ‘’Ο Φίλιππος’’ διάβασαν συγκλονιστικό ποιητικό κείμενο: ‘’Ο Άγρας κάνει πόλεμο στο βάλτο στα ραγάζια’’.

Η καθόλα επιτυχημένη εκδήλωση έκλεισε με ερωτήσεις από το κοινό καθώς και μια ουσιαστική αλλά και καίρια παρέμβαση του πρόεδρου της Ιστορικής και Λαογραφικής Εταιρείας Γιαννιτσών κ. Κωνσταντίνου Κάμτση ο οποίος έθεσε τον προβληματισμό της τότε εποχής σχετίζοντάς τον με την σύγχρονη υπογραμμίζοντας ότι στο Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο της πόλης μας εκτίθενται πολύτιμα αντικείμενα από τον Μακεδονικό Αγώνα. Εκεί όπου καταδεικνύεται για άλλη μια φορά ότι η ελευθερία της Μακεδονίας κερδήθηκε με αγώνες και πολλές θυσίες των παιδιών της.

Η βιντεοσκόπηση της εκδήλωσης και η σχετική ηλεκτρονική επεξεργασία έγινε από τον Γεώργιο Γρηγοριάδη, μέλος Δ.Σ. της Ι.Λ.Ε. Γιαννιτσών.

Συντονισμός εκδήλωσης, παρουσίαση, κείμενο: Λάζαρος Η. Κενανίδης, εκπαιδευτικός, διδάκτορας. ΑΠΘ, υπεύθυνος Α.Λ.Π. και μέλος Δ.Σ. της Ι.Λ.Ε. Γιαννιτσών.