Περιοδικό Τρέχον Τεύχος

Filippos kase No 94 web01001 per94

 

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

1. Γιορτάζουμε τα εικοσιπέντε χρόνια και συνεχίζουμε του Κωνσταντίνου Κάμτση σελ. 5

2. Το ιερό του Απόλλωνα – Ήλιου στα Νέα Ρόδα Χαλκιδικής της Δρ Ελισάβετ Μπεττίνας Τσιγαρίδα σελ. 11

3. H χρήση των όρων «Makedonska Redakcja» και «Makedonski Rakopis» στους σύγχρονους καταλόγους των σλαβικών χειρόγραφων του Δρ Κωνσταντίνου Νιχωρίτη σελ. 27

4. Προβολές του παρελθόντος στο παρόν: ιστορική γεωγραφία και εδαφικές διεκδικήσεις των Ελλήνων στη Μακεδονία κατά το 19ο αι. του Δρ Βασίλειου Αθ. Πλατή σελ. 41

5. Η απόφαση στον Θουκυδίδη του Γεώργιου Δ. Κωστή σελ. 61

6. Το μάθημα της Ιστορίας. Εμπλουτισμένη διδασκαλία, εποπτικότητα – βιωματικότητα των Ευγενίας Δανιηλίδου, Ιωάννας Βορβή, Φωτεινής Παπαγάλου σελ. 67

7. Ο αληθινός βίος και πολιτεία του Ζορμπά (του ήρωα του Νίκου Καζαντζάκη) του Βασίλειου Τραούδα σελ. 77

8. Το πρώτο ταξίδι στην Κωνσταντινούπολη του Γιάννη Γκλαβάκη σελ. 85

 

 

Εισαγωγικό Άρθρο:

 

ΓΙΟΡΤΑΖΟΥΜΕ ΤΑ ΕΙΚΟΣΙΠΕΝΤΕ ΧΡΟΝΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΕΧΙΖΟΥΜΕ

Από καημό και λαχτάρα για τα δίκαια της Μακεδονίας και την ανάδειξη του ιστορικού και πολιτιστικού θησαυρού τούτης της γης, γεννήθηκε στα 1992 η «Ιστορική και Λαογραφική Εταιρεία Γιαννιτσών Ο ΦΙΛΙΠΠΟΣ». Οι συμπολίτες μας, που πήραν αυτή την πρωτοβουλία, σταθμίζοντας τις προκλήσεις και επιταγές των καιρών, δούλεψαν με πάθος και επιμονή, για την ίδρυση και εδραίωση της Εταιρείας.

Υπηρετώντας το όραμα και τους στόχους της, αγκάλιασε αμέσως όλους ανεξαιρέτως τους κατοίκους της πόλης και της ευρύτερης περιοχής και κατόρθωσε να τους συνδέσει στενότερα κάτω από τον συμβολικό-ενωτικό τίτλο «Ο ΦΙΛΙΠΠΟΣ». Ενεργοποίησε δε, ένα μεγάλο μέρος αυτών, οι οποίοι συμμεριζόμενοι το όραμά της, συνενώθηκαν σε κοινή και εθελοντική βάση και κατέδειξαν τις θαυμαστές δυνατότητές τους. Εκτίμησαν και αγάπησαν το έργο της, ιδιώτες, ιδρύματα και Αρχές, συμβάλλοντας με γενναίες δωρεές και χορηγίες. Μεταξύ των Μεγάλων Ευεργετών της Εταιρείας συγκαταλέγονται και οι :
-Αθανάσιος Κωδούνας
-Νικηφόρος και Ελένη Χατζηθεοδώρου
-Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος
-Αναστάσιος Κωνσταντινίδης
-Θεόδωρος Ρουσόπουλος
-Δημήτριος Μπόλλας
-Μαρία Οικονόμου σύζυγος Χρήστου Ιωαννίδη

Στηριζόμενη σε πάνω από 500 ενεργά μέλη, έχει επιτελέσει στα 25 χρόνια ζωής της, πλούσιο και πολυσχιδές έργο, με το οποίο ασχολήθηκαν επαινετικά σημαντικές προσωπικότητες των γραμμάτων, ιδρύματα, έντυπα και μέσα ενημέρωσης. Το έργο της, την ανέδειξε σε πρότυπο και σημείο αναφοράς για πολλούς συλλόγους του αντικειμένου της. Το εννεαμελές Διοικητικό Συμβούλιο της λειτουργεί με διαφάνεια και δημοκρατικές διαδικασίες σε εθελοντική βάση, στα πλαίσια της ευπρέπειας, του σεβασμού, της συνοχής και της συλλογικής προσπάθειας.

Κατά την 25ετή πορεία της, η «Ιστορική και Λαογραφική Εταιρεία Γιαννιτσών Ο ΦΙΛΙΠΠΟΣ», προσηλωμένη στους καταστατικούς σκοπούς της, προσέφερε και συνεχίζει να προσφέρει αξιοθαύμαστο έργο, το οποίο περιλαμβάνει τις παρακάτω δράσεις :
Ξεκίνησε πρόγραμμα ανέγερσης μνημείων, αγαλμάτων και προτομών με ιστορική θεματολογία καθώς η πόλη υστερούσε στο θέμα αυτό. Δεδομένου ότι οι εικόνες μας επιτρέπουν να φανταστούμε το παρελθόν πιο παραστατικά, τα έργα αυτά με την οπτική αναπαράσταση του παρελθόντος, λειτουργούν ως ιστορικές τοπικές μαρτυρίες.
1. Η αρχή έγινε με την τοποθέτηση στον προαύλιο χώρο του ιστορικού Μητροπολιτικού Ναού της πόλης ορειχάλκινου αγάλματος Νίκης, που στα χέρια της ψηλά κρατάει τον ήλιο της Βεργίνας, σύμβολο των Μακεδόνων βασιλέων, ενώ στα φτερά της διακρίνονται ανάγλυφες οι μορφές του Παύλου Μελά και του Γκόνου Γιώτα. Με το συσχετισμό των στοιχείων δυο διαφορετικών εποχών δηλώνεται η ιδέα της συνέχειας της ελληνικότητας της Μακεδονίας στο πέρασμα του χρόνου, ενώ η αναφορά στις μορφές του Παύλου Μελά και του Γκόνου Γιώτα εκφράζει την αδιάσπαστη σχέση της με τη μητέρα-Ελλάδα. Στις δυο πλευρές του βάθρου υπάρχουν ανάγλυφες παραστάσεις από το Μακεδονικό αγώνα σε μπρούντζο και στην μπροστινή του όψη το εικονοκείμενο: «ΟΙ ΗΡΩΕΣ ΖΟΥΝ ΚΑΙ Η ΘΥΣΙΑ ΤΟΥΣ ΔΙΚΑΙΩΝΕΤΑΙ ΟΤΑΝ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΣΕΒΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ».
2. Ανδριάντας του Φιλίππου Β΄. Εκφράζει το δυναμισμό, την αυστηρότητα και τη μαχητικότητα, οργανωτή του Μακεδονικού κράτους και εμπνευστή της Πανελλήνιας Ιδέας. Δίπλα του ορειχάλκινη ανάγλυφη αναπαράσταση εφίππων και πεζοπόρων τμημάτων της Μακεδονικής Φάλαγγας συνολικού μήκους 4 μέτρων. Στις 15 Σεπτεμβρίου 2005 και στον ομώνυμο χώρο του «ΦΙΛΙΠΠΕΙΟΥ» Γιαννιτσών, πραγματοποιήθηκαν από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο και το Δήμαρχο Γιαννιτσών Στυλιανό Βαμβίνη τα αποκαλυπτήρια του ανδριάντα.
3. Προτομή της ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΔΕΛΤΑ σε χώρο μπροστά στο 5ο Δημοτικό Σχολείο που φέρει το όνομά της. Τιμάται για το συγγραφικό της έργο και ιδιαίτερα για «Τα Μυστικά του Βάλτου» που αναφέρεται στο Μακεδονικό αγώνα στη λίμνη των Γιαννιτσών και συνδέεται μ’ αυτό τον τρόπο με την ιστορία της πόλης.
4. Προτομή στην είσοδο του 3ου Λυκείου Γιαννιτσών, όπου σημειώνεται στο βάθρο: «ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΒΑΡΕΛΑ 1866-1904 ΔΟΛΟΦΟΝΗΘΗΚΕ ΑΓΡΙΑ ΑΠΟ ΒΟΥΛΓΑΡΟΥΣ ΚΟΜΙΤΑΤΖΗΔΕΣ ΓΙΑΤΙ ΟΔΗΓΗΣΕ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΗΣ ΝΑ ΛΑΒΟΥΝ ΜΟΡΦΩΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ». Το σχολείο, τιμώντας τη μνήμη της, επονομάστηκε σε «3ο ΓΕΛ ΓΙΑΝΝΙΤΣΩΝ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΒΑΡΕΛΑ».
5. Προτομή του Ελευθερίου Βενιζέλου. Ατενίζει την ομώνυμη οδό των Γιαννιτσών και αποκαλύφθηκε με την ευκαιρία της συμπλήρωσης 70 χρόνων από το θάνατό του. Προς τιμήν του μεγάλου πολιτικού που συνέβαλε στην απελευθέρωση της Μακεδονίας (1912-13), στην αναμόρφωση της περιοχής με την ανταλλαγή των πληθυσμών (1923) και την έλευση προσφύγων, καθώς και στην οικονομική ανάπτυξη της περιοχής (αποξήρανση της λίμνης των Γιαννιτσών), όπως δήλωσε ο τότε Δήμαρχος Στυλιανός Βαμβίνης.
6. Προτομή προς τιμήν του ευεργέτη Αρχιμανδρίτη Γρηγορίου Αγαθοβούλου από τη Στράντζα. Από τα κληροδοτήματά του χτίστηκε και συντηρείται το 3ο Δημοτικό Σχολείο Γιαννιτσών που φέρει την επωνυμία «ΑΓΑΘΟΒΟΥΛΕΙΟ». Από την ίδια πηγή χρηματοδοτούνται και άλλα εκπαιδευτικά ιδρύματα των Στραντζαλιωτών στην ελληνική επικράτεια.

Φρόντισε και συνεχίζει για την έκδοση βιβλίων ιστορικού τοπικού περιεχομένου. Στις εκδοτικές δραστηριότητες της Εταιρείας περιλαμβάνονται τα εξής :
1. «Επτά χρόνια εργασίας στην εκπαιδευτική περιφέρεια Γιαννιτσών (1932- 1939)»,
2. Φωτογραφικό άλμπουμ «Γιαννιτσά. Μια πόλη 8.500 χρόνων. Μια πόλη αγαπημένη»,
3. «Πρακτικά 2ου Πανελλήνιου Ιστορικού Συνέδριου. Βαλκανικοί πόλεμοι 1912- 1913. Η Ιστορική Μάχη των Γιαννιτσών 19-20 Οκτωβρίου 1912», 8
4. Ιάκωβου Μιχαηλίδη «Σωτήριος Γκοτζαμάνης ο άνθρωπος, ο πολιτικός, ο μύθος»,
5. Μαρίας Ζωγράφου-Τσιαντάκη «Μουσειακή Εκπαίδευση»,
6. Ιωάννη Παπαλαζάρου «Αρχιμανδρίτης Παπανίκανδρος.Μακεδονομάχος- Οπλαρχηγός. Ο Ελευθερωτής της Αριδαίας»,
7. Ιωάννη Παπαλαζάρου «Γκόνος Γιώτας. Το στοιχειό του βάλτου»,
8. Αθανάσιου Μανούδη «Ο Δήμαρχος Γιαννιτσών Κωνσταντίνος Στάμκος»,
9. Ιωάννη Παπαλαζάρου «Ιερός Ναός Αγίου Αθανασίου Πενταπλατάνου. Ιστορία και παράδοση»,
10. «Πρακτικά Ιστορικού Συνεδρίου. Βαλκάνια Ιστορία, Πολιτισμός και Προοπτικές»,
11. Αντωνίου Πατρώνα «Βυζαντινοί Ύμνοι»(CD)
12. Δημήτριου Χατζηβρέττα «Η Μεγάλη Μάχη των Γιαννιτσών 19-20 Οκτωβρίου 1912»,
13. Μαρίας Πασχούδη «Τα δημοτικά τραγούδια του Μακεδονικού Αγώνα»,
14. Ιωάννη Παπαλαζάρου «ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΟΛΙ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΜΑΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ».
15. Δημητρίου Χατζηβρέττα «Τα Γιαννιτσά επί Τουρκοκρατίας»

Με πρωτοβουλία της Εταιρείας οργανώνεται, σε συνεργασία με την τοπική αυτοδιοίκηση, για εικοστή δεύτερη συνεχή χρονιά το ΑΝΟΙΚΤΟ ΛΑΪΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΓΙΑΝΝΙΤΣΩΝ. Πρόκειται για έναν καταξιωμένο θεσμό, όπου αναπτύσσονται θέματα με περιεχόμενο ιστορικό, ιατρικό, κοινωνικό, περιβαλλοντικό κλπ. Από το βήμα του έχουν παρουσιάσει εισηγήσεις περί τους τετρακόσιους έγκριτους ομιλητές κυρίως πανεπιστημιακοί, ακαδημαϊκοί, ιεράρχες και ερευνητές.

Εκδίδει ανελλιπώς το τριμηνιαίο περιοδικό «ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ», που από το 22ο τεύχος του μετονομάζεται σε «ΦΙΛΙΠΠΟΣ» και σήμερα έχει φτάσει στο 94ο τεύχος. Σ’ αυτό δημοσιεύονται πλήθος αξιόλογων εργασιών, πρωτογενές υλικό ιστορικού και λαογραφικού περιεχομένου, όπως και ποικίλα άλλα θέματα, που αναφέρονται στην περιοχή Γιαννιτσών και γενικότερα στον Ελληνισμό και την πολιτιστική παράδοση. Το περιοδικό έχει καταστεί ήδη βοήθημα και σημείο αναφοράς για πολλούς ερευνητές. Έχει περίπου 950 συνδρομητές σε όλη την Ελλάδα και το εξωτερικό, ενώ υπάρχει σε όλες τις Βιβλιοθήκες του Ελλαδικού χώρου.

Έχει δημιουργήσει, με δωρεές κυρίως, και εγκαινιάσει από το Νοέμβριο του 2003, Ιστορικό Αρχείο της πόλης και δανειστική Βιβλιοθήκη, που ονομάζεται Ιστορική Βιβλιοθήκη – Ιστορικό Αρχείο “ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ Ι. ΧΑΤΖΗΘΕΟΔΩΡΟΥ”, στη μνήμη του μεγάλου ευεργέτου της.

Τον Σεπτέμβριο του 2010 ολοκληρώθηκε το έργο επέκτασης της Ιστορικής Βιβλιοθήκης που έγινε μετά από ευγενική και γενναία χορηγία του Ιδρύματος “ΣΤΑΥΡΟΣ ΝΙΑΡΧΟΣ”. Στο θησαυρό της Βιβλιοθήκης, η οποία εμπλουτίζεται διαρκώς, περιλαμβάνονται πάνω από 8.500 τόμοι, που χρονολογούνται από το 1860 και εντεύθεν.

Ίδρυσε και οργάνωσε Ιστορικό & Λαογραφικό Μουσείο, μοναδικό στην πόλη των Γιαννιτσών, για την προβολή της τοπικής ιστορίας και παραδοσιακού υλικού και αγωνίζεται έκτοτε για τον εμπλουτισμό του. Το υπάρχον κτίριο ανακαινίστηκε ολοσχερώς με δαπάνες της Αντιπεριφέρειας Πέλλας, του Δήμου Πέλλας και της Εταιρείας και επαναλειτουργεί από τον Σεπτέμβριο του 2017, μετά από διακοπή έξη ετών. Το έχουν επισκεφτεί ως τώρα πάνω από 25.000 μαθητές, οι οποίοι ξεναγήθηκαν από στελέχη της εταιρείας, όπως και χιλιάδες άλλοι πολίτες από τα Γιαννιτσά, την υπόλοιπη Ελλάδα, αλλά και το εξωτερικό. Επιπλέον το έχουν χρησιμοποιήσει εκπαιδευτικοί για την υλοποίηση σύγχρονων προγραμμάτων μουσειακής εκπαίδευσης. Στον κύριο χώρο του προγραμματίζονται μουσικές εκδηλώσεις, περιοδικές εκθέσεις, καθώς και παραδοσιακά δρώμενα και έθιμα.

Συμμετείχε με ενεργότατο ρόλο στη διοργάνωση του 1ου και 2ου Ιστορικού Συνεδρίου στην πόλη μας (1998 & 2002 αντίστοιχα ). Τα θέματα που αναπτύχθηκαν ήταν «Ο αγώνας στον βάλτο των Γιαννιτσών» στο 1ο Συνέδριο και «Βαλκανικοί Πόλεμοι – Μάχη Γιαννιτσών» στο 2ο. Με τις διοργανώσεις αυτές και τα πρακτικά τους που εξέδωσε, έστειλε ένα ηχηρότατο μήνυμα προς κάθε κατεύθυνση ότι η ιστορία δεν παραχαράσσεται.

Τον Δεκέμβριο του 2000 διοργάνωσε διήμερο Βαλκανικό Ιστορικό Συνέδριο με θέμα «ΒΑΛΚΑΝΙΑ. ΙΣΤΟΡΙΑ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ», του οποίου εξέδωσε και τα Πρακτικά του. Ήταν μια εποχή δοκιμασίας για τα Βαλκάνια και η Εταιρεία βλέποντας μπροστά τόλμησε μέσω του συνεδρίου να ταράξει τα νερά, να θυμίσει αλήθειες και να δώσει προοπτικές.

Τον Μάιο του 2004 οργάνωσε φιλολογικό μνημόσυνο – αφιέρωμα προς τιμή του συμπολίτη μας ερευνητή – καλλιτέχνη Ζάχου Σαββόπουλου. Έτσι τιμήθηκε ένας σημαντικότατος εργάτης της ιστορίας και της λαογραφίας που υπήρξε πρωτοπόρος στον τομέα αυτό στην περιοχή μας. Το αρχείο του Ζάχου Σαββόπουλου βρίσκεται στην Ιστορική Βιβλιοθήκη μας «ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΧΑΤΖΗΘΕΟΔΩΡΟΥ» σαν ιδιαίτερο κομμάτι του θησαυρού της.

Διοργανώνει και πραγματοποιεί εκδρομές για τα μέλη και τους φίλους της, σε Αρχαιολογικούς χώρους, Μουσεία και θρησκευτικά μνημεία, με στόχο την ενημέρωση, την σύσφιγξη των σχέσεων και την αναψυχή. Ο τομέας διοργάνωσης εκδρομών άρχισε να δραστηριοποιείται τα τελευταία χρόνια αλλά εξελίσσεται σε σημαντικότατο μέσο απόκτησης και μετάδοσης γνώσεων σε θέματα ιστορικά με την απευθείας επαφή με το αντικείμενο. Παρεμβαίνει αρμοδίως για την τουριστική ανάπτυξη της πόλης, εκδηλώνοντας το ενδιαφέρον της για τη συντήρηση και διατήρηση των μνημείων, ιστορικών κτηρίων και παραδοσιακών οικιών. Συμμετέχει ενεργά επίσης σε κοινωνικές και κοινωφελείς δραστηριότητες, καθώς και σε όλες τις πολιτιστικές εκδηλώσεις των συλλόγων της πόλης.

Πρόκειται για ένα Σύλλογο, που τιμά τα Γιαννιτσά και τη χώρα μας και που σημαδεύει με τη δράση του έντονα την ιστορία της πόλης μας και της ευρύτερης περιοχής. Αξίζει να σημειωθεί πως δεκάδες επιστολές θαυμαστών του έργου που επιτελείται στο Σύλλογό μας φθάνουν καθημερινά στα Γραφεία μας. Ακόμη, δημοσιεύονται στον τύπο σχόλια για το έργο του Συλλόγου και τον τρόπο λειτουργίας του.

Μετά από 25 χρόνια συνεχούς παρουσίας και δράσεων, παρατηρούμε ότι, όχι μόνο δεν επήλθε κόπωση, αλλά συνεχίζουμε με την ίδια ένταση και πάθος , όπως και οι ιδρυτές της και επαυξάνουμε τις δραστηριότητές της. Το έργο όμως αυτό πρέπει να συνεχιστεί. Διαπιστώνουμε με χαρά ότι, παρά την περίοδο αμφισβήτησης πατροπαράδοτων αξιών που διανύουμε, απογοήτευσης των νέων από τη τραγική κατάσταση που τους παραδίδουμε και εν μέσω νέου μεταναστευτικού ρεύματος, για μια καλύτερη τύχη στο εξωτερικό, ευτυχώς υπάρχουν νέοι που πονάνε το τόπο τους και είναι διατεθειμένοι να στηρίξουν κάθε προσπάθεια οικονομικής, κοινωνικής και πολιτιστικής ανάπτυξης. Σ’ αυτούς θα παραδώσουμε σύντομα τη σκυτάλη, για να ξεκινήσουν τη δική τους διαδρομή, με νέες ιδέες, ενθουσιασμό και το δικό τους όραμα για το αύριο, διασφαλίζοντας πρωτίστως τα δίκαια της Μακεδονίας και της πατρίδας που παραλαμβάνουν.

Ο Κωνσταντίνος Κάμτσης είναι πρόεδρος της ΙΛΕΓ «ΦΙΛΙΠΠΟΣ»

© 2007 - 2018 - Ιστορική και Λαογραφική Εταιρεία Γιαννιτσών "Ο Φίλιππος"
Διεύθυνση: Δημάρχου Στάμκου 1 58100 Γιαννιτσά, Τηλέφωνο: 2382083684, email: filippos@fileg.gr